Fijne motoriek bij kinderen: waarom het zo belangrijk is en hoe je deze spelenderwijs stimuleert

De fijne motoriek speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van ieder kind. Vrijwel dagelijks gebruiken we deze vaardigheden zonder erbij stil te staan. Denk aan een jas dichtritsen, een potlood vasthouden, kralen rijgen of zelf een boterham smeren. Voor jonge kinderen zijn dit allemaal nieuwe vaardigheden die stap voor stap ontwikkeld moeten worden. En dat gaat (gelukkig) bijna vanzelf. 

Een goede fijne motoriek zorgt ervoor dat kinderen steeds zelfstandiger worden. Ze leren nauwkeuriger bewegen, krijgen meer controle over hun handen en vingers en kunnen steeds complexere handelingen uitvoeren. Dat is niet alleen prettig tijdens het spelen, maar ook belangrijk op school en later in het dagelijks leven.

In deze blog leggen we uit wat fijne motoriek precies is, waarom deze ontwikkeling zo belangrijk is en welk speelgoed kinderen helpt om deze vaardigheden spelenderwijs te oefenen. Het speelgoed vind je aan het einde van de blog. Eerste willen we graag dem interessante theorie induiken.

Wat is fijne motoriek?

Fijne motoriek is het vermogen om kleine, nauwkeurige bewegingen uit te voeren met de handen, vingers, polsen en soms ook de tenen. Hierbij werken spieren, gewrichten, ogen en hersenen nauw samen. Kinderen leren niet alleen hun vingers te bewegen, maar ook hoeveel kracht ze moeten gebruiken en hoe ze verschillende bewegingen kunnen combineren.

Een kind dat een kraal oppakt, moet bijvoorbeeld:

• de kraal goed zien;
• de juiste vingers gebruiken;
• voldoende maar niet te veel kracht zetten;
• de kraal precies naar het touwtje brengen;
• het rijgkoord op de juiste manier vasthouden.

Voor volwassenen lijkt dit vanzelfsprekend, maar voor jonge kinderen is dit een ingewikkeld samenspel van spieren en hersenen dat veel oefening vraagt.

Het verschil tussen grove en fijne motoriek

Motorische ontwikkeling bestaat uit twee onderdelen: de grove motoriek en de fijne motoriek.

De grove motoriek gaat over grote lichaamsbewegingen, zoals lopen, springen, klimmen, fietsen en rennen. Hierbij worden vooral de grote spiergroepen gebruikt.

De fijne motoriek richt zich juist op kleine, precieze bewegingen van handen en vingers. Beide vormen van motoriek ontwikkelen zich naast elkaar en versterken elkaar. Een kind dat stevig kan zitten of goed zijn evenwicht bewaart, heeft bijvoorbeeld ook meer controle tijdens het kleuren of knutselen.

Wil je meer weten over de totale motorische ontwikkeling van kinderen? Lees dan ook onze blog over motoriek bij kinderen. waarin we beide vormen uitgebreid bespreken. Dus ook de grove motoriek. 

Waarom is een goede fijne motoriek belangrijk?

De fijne motoriek heeft invloed op veel dagelijkse handelingen. Hoe beter deze vaardigheden ontwikkeld zijn, hoe makkelijker kinderen zelfstandig dingen kunnen doen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• tekenen en schrijven;
• knippen;
• puzzelen;
• bouwen met kleine blokjes;
• knopen dichtmaken;
• een rits sluiten;
• tandenpoetsen;
• eten met bestek;
• een beker vasthouden;
• schoenen aantrekken.

Kinderen die hun fijne motoriek goed ontwikkelen, ervaren vaak meer zelfvertrouwen. Ze kunnen steeds meer zelf en hebben minder hulp nodig van volwassenen.

Daarnaast vormt een goede fijne motoriek de basis voor het leren schrijven. Voordat kinderen letters kunnen vormen, moeten de spieren in handen en vingers voldoende ontwikkeld zijn om een potlood goed vast te houden en gecontroleerde bewegingen te maken.

Waarom is fijne motoriek belangrijk voor de hersenontwikkeling?

Wanneer kinderen hun fijne motoriek oefenen, zijn niet alleen hun handen en vingers actief. Ook in de hersenen gebeurt er voortdurend van alles. Bij iedere nieuwe beweging leggen de hersenen verbindingen aan tussen verschillende gebieden die verantwoordelijk zijn voor bewegen, voelen, zien en denken. Hoe vaker een kind een bepaalde handeling oefent, hoe sterker deze verbindingen worden. Hierdoor verlopen bewegingen na verloop van tijd steeds vloeiender en kosten ze minder moeite.

Dit proces wordt ook wel motorisch leren genoemd. Door veel te oefenen slaan de hersenen als het ware een beweging op. Een kind dat voor het eerst een kraal probeert te rijgen of een schroefdop opendraait, moet daar vaak nog goed over nadenken. Na veel herhaling gaat dezelfde beweging bijna automatisch. Daardoor blijft er meer aandacht over voor andere dingen, zoals creatief spelen, problemen oplossen of samenwerken.

Fijne motoriek en hand-oogcoördinatie

Bij veel activiteiten werken de ogen en handen nauw samen. Een kind kijkt bijvoorbeeld naar een stapelblok, schat in waar het moet worden neergezet en stuurt vervolgens de hand aan om die beweging nauwkeurig uit te voeren. Deze samenwerking tussen zien, denken en bewegen noemen we hand-oogcoördinatie.

Een goede hand-oogcoördinatie is belangrijk bij talloze dagelijkse activiteiten, zoals tekenen, schrijven, puzzelen, knippen, bouwen en later ook bij sport en het bespelen van een muziekinstrument.

Spelen stimuleert meer dan alleen bewegen

Het mooie aan speelgoed dat de fijne motoriek stimuleert, is dat kinderen ongemerkt veel meer ontwikkelen dan alleen de controle over hun handen en vingers. Tijdens het spelen oefenen zij tegelijkertijd verschillende vaardigheden die belangrijk zijn voor hun verdere ontwikkeling.

Zo leren kinderen onder andere:

• hun aandacht en concentratie langer vast te houden;
• nauwkeuriger te kijken en bewegingen te plannen;
• problemen stap voor stap op te lossen;
• geduldig te oefenen wanneer iets niet direct lukt;
• oorzaak en gevolg beter te begrijpen.

Hierdoor draagt het oefenen van de fijne motoriek niet alleen bij aan lichamelijke vaardigheden, maar ook aan de cognitieve ontwikkeling. Kinderen leren steeds beter nadenken over wat ze doen, oplossingen bedenken en nieuwe uitdagingen aangaan.

Waarom spel zo'n krachtige leeromgeving is

Kinderen leren het meest wanneer zij nieuwsgierig mogen ontdekken. Tijdens vrij spel worden voortdurend nieuwe ervaringen opgedaan. Ze proberen iets uit, maken fouten, passen hun beweging aan en proberen opnieuw. Juist door deze herhaling worden de verbindingen in de hersenen steeds sterker.

Daarom is gevarieerd spel met uitdagend speelgoed veel meer dan een leuke bezigheid. Het helpt kinderen om belangrijke vaardigheden op te bouwen die zij hun hele leven blijven gebruiken. Van leren schrijven en zelfstandig aankleden tot creatief denken en het uitvoeren van nauwkeurige handelingen: de basis wordt al op jonge leeftijd gelegd, vaak gewoon tijdens het spelen.

Hoe ontwikkelt de fijne motoriek zich?

De ontwikkeling begint al vanaf de geboorte en verloopt geleidelijk. Ieder kind ontwikkelt zich in zijn eigen tempo, maar globaal ziet deze ontwikkeling er als volgt uit.

Baby (0 tot 1 jaar)

Baby's ontdekken eerst hun eigen handen. Daarna leren ze voorwerpen vastpakken, loslaten en van de ene naar de andere hand verplaatsen. Rond het eerste levensjaar kunnen veel baby's kleine voorwerpen oppakken met duim en wijsvinger, de zogenaamde pincetgreep.

Dreumes (1 tot 2 jaar)

Kinderen gaan stapelen, blokken neerzetten, grote kralen rijgen, eenvoudige vormen sorteren en beginnen met tekenen. Ook oefenen ze steeds vaker met een lepel of vork.

Peuter (2 tot 4 jaar)

In deze fase ontwikkelt de fijne motoriek zich razendsnel. Kinderen leren knippen, kleuren binnen lijnen, puzzels maken, kleine onderdelen oppakken en eenvoudige constructies bouwen. Ook wordt het vasthouden van een potlood steeds nauwkeuriger.

Kleuter (4 tot 6 jaar)

Nu worden bewegingen steeds preciezer. Kinderen bereiden zich voor op het schrijven, kunnen kleine onderdelen verwerken en leren steeds ingewikkeldere handelingen uitvoeren.

Hoe stimuleer je de fijne motoriek?

Het mooie is dat kinderen de fijne motoriek vooral ontwikkelen door veel te spelen. Juist tijdens spel oefenen ze ongemerkt allerlei bewegingen die belangrijk zijn voor hun ontwikkeling. Het gaat dus spelenderwijs en dat vinden we bij Jindl prachtig. 

Activiteiten die de fijne motoriek stimuleren zijn onder andere:

• rijgen;
• sorteren;
• stapelen;
• draaien;
• schroeven;
• bouwen;
• knijpen;
• voelen;
• tekenen;
• kleien;
• puzzelen.

Het is daarbij belangrijk dat kinderen verschillende materialen mogen ontdekken. Hout, siliconen, stof en vilt voelen allemaal anders aan en vragen steeds weer een andere beweging of grip.

Welk speelgoed helpt bij de ontwikkeling van de fijne motoriek?

Goed speelgoed daagt kinderen uit om hun handen en vingers actief te gebruiken. Hieronder vind je verschillende voorbeelden die de fijne motoriek op een speelse manier stimuleren.

Sensorische speelwand

Een mooie manier om verschillende bewegingen te oefenen is een sensorische speelwand. De verschillende panelen dagen kinderen uit om te draaien, schuiven, bewegen, tellen en ontdekken. Hiermee oefenen ze tegelijkertijd hun hand-oogcoördinatie en vingercontrole.

De Sensorische speelwand Rekenen en Motoriek bestaat uit zes verschillende panelen die ieder weer andere bewegingen vragen. Hierdoor blijven kinderen spelenderwijs oefenen.

Rijgspeelgoed

Rijgen is misschien wel één van de bekendste activiteiten voor de fijne motoriek. Het vraagt concentratie, precisie en samenwerking tussen ogen en handen.

Bij Jindl vind je verschillende varianten, zoals:

• Houten rijgvlinders;
• Regenboog rijgfiguren;
• Houten rijgblokken.

Doordat de vormen en kleuren verschillen, blijven kinderen uitgedaagd en kunnen de moeilijkheidsgraad langzaam worden opgebouwd.

Sorteren en categoriseren

Sorteren lijkt eenvoudig, maar vraagt veel van de fijne motoriek. Kinderen pakken kleine onderdelen vast, verplaatsen ze en leggen ze zorgvuldig op de juiste plek.

De Houten sorteer- en speelset Regenboog bevat maar liefst 420 onderdelen waarmee eindeloos gesorteerd, geteld en gebouwd kan worden. Hiermee oefenen kinderen niet alleen hun fijne motoriek, maar ook kleurherkenning, logisch denken en concentratie.

Sensorisch speelgoed

Door verschillende materialen te voelen leren kinderen hun vingers steeds beter gebruiken.

Het Sensorisch Touch Match Bord laat kinderen structuren herkennen door te voelen. Hierdoor ontwikkelen ze niet alleen hun tastzin, maar ook hun concentratie en nauwkeurige handbewegingen.

Ook de Regenboog balletjes en bakjes van vilt stimuleren kinderen om kleine voorwerpen zorgvuldig op te pakken en neer te leggen.

Spelen met kleine figuren

Kleine poppetjes lijken misschien eenvoudig speelgoed, maar ze vragen verrassend veel precisie.

De Siliconen poppetjes kunnen gebruikt worden bij fantasiespel, sorteren en tellen. Kinderen pakken de poppetjes één voor één op en leren steeds nauwkeuriger bewegen.

Ook de Houten regenboogpoppetjes met schroefdraad zijn bijzonder geschikt. Door de poppetjes open en dicht te draaien oefenen kinderen tegelijkertijd hun draaibewegingen, vingerkracht en coördinatie.

Meer dan alleen spelen

Veel ouders denken bij speelgoed vooral aan plezier. Dat is natuurlijk ook belangrijk. Tegelijkertijd oefenen kinderen tijdens het spelen voortdurend vaardigheden die later van grote waarde zijn.

Een kind dat vandaag kralen rijgt, ontwikkelt ongemerkt de spieren die later nodig zijn om netjes te leren schrijven. Een peuter die poppetjes sorteert of schroeft, oefent de controle die later helpt bij aankleden, knutselen of zelfstandig eten.

Juist daarom is vrij spel zo waardevol. Kinderen leren het meeste wanneer zij nieuwsgierig mogen ontdekken, experimenteren en zelf oplossingen vinden. Daarom zijn wij ook enorme fan van open ended speelgoed. 

Fijne motoriek ontwikkel je spelenderwijs

De ontwikkeling van de fijne motoriek is geen vaardigheid die kinderen in één keer leren. Het is een proces dat jarenlang doorgaat en waarbij veel oefenen belangrijk is. En als gezegd gaat dat grotendeels vanzelf. 

Door kinderen uitdagend speelgoed aan te bieden dat aansluit bij hun leeftijd, geef je ze echter iedere dag nieuwe kansen om hun handen en vingers beter te leren gebruiken. Van rijgen en sorteren tot voelen, draaien en bouwen: iedere kleine beweging draagt bij aan een grotere ontwikkeling. En daar hebben ze hun hele leven wat aan. 

Hoewel we fijne motoriek vaak met jonge kinderen associëren, blijft het trainen ervan ook op latere leeftijd belangrijk. Ook volwassenen en ouderen hebben baat bij activiteiten waarbij de handen en vingers nauwkeurig samenwerken. Hier gaan we in een toekomstige blog uitgebreider op in.